Mạng lưới Y tế cơ sở là tuyến gần dân nhất, đảm bảo cho người dân được chăm sóc sức khỏe cơ bản với mức chi phí thấp, góp phần thực hiện công bằng trong chăm sóc, bảo vệ sức khỏe và bảo đảm an sinh xã hội; là nền tảng của sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe nhân dân và là xương sống của ngành Y tế. Do đó, sau 20 năm thực hiện Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 22/01/2002 của Ban Bí thư về củng cố và hoàn thiện mạng lưới y tế cơ sở, thành phố Cần Thơ đạt được nhiều kết quả quan trọng trong công tác xây dựng mạng lưới y tế cơ sở.

Mạng lưới Y tế cơ sở đã góp phần tích cực trong công tác phòng, chống dịch COVID-19 trong thời gian qua. Ảnh: Thanh Xuân.

MỘT SỐ KẾT QUẢ QUAN TRỌNG TRONG CÔNG TÁC XÂY DỰNG MẠNG LƯỚI Y TẾ CƠ SỞ

Thành phố củng cố về mặt tổ chức và nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của mạng lưới y tế cơ sở

Hiện nay hệ thống y tế cơ sở tuyến quận, huyện có 12 đơn vị^[1], với tổng số giường bệnh kế hoạch là 990 giường; thực hiện đầy đủ các chức năng về y tế dự phòng, khám bệnh, chữa bệnh phục hồi chức năng; có 80 trạm y tế xã, phường, thị trấn^[2]. Các trạm y tế của Cần Thơ phần lớn thuộc vùng 1 và vùng 2, chỉ có 02 trạm y tế thuộc vùng 3.

Thời gian qua, thành phố Cần Thơ đã tập trung giải quyết các vấn đề nổi lên của y tế cơ sở, khống chế và giải quyết dịch bệnh, an toàn vệ sinh thực phẩm, khám chữa bệnh… Các chương trình mục tiêu quốc gia về y tế và chương trình mục tiêu y tế - dân số được triển khai thực hiện hiệu quả, đảm bảo sự công bằng trong tiếp cận với dịch vụ y tế cho mọi người. Hàng năm Sở Y tế chỉ đạo cáo Trung tâm Y tế quận, huyện triển khai thực hiện các Chương trình mục tiêu Quốc gia về y tế, dân số, y tế dự phòng, an toàn thực phẩm, hoàn thành các chỉ tiêu về y tế đã đề ra và tổ chức kiểm tra đánh giá thực hiện. Cụ thể:

- Thành phố quan tâm thực hiện tốt các chính sách bảo hiểm y tế; tăng cường tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo hiểm y tế, tổ chức đối thoại, tuyên truyền về vai trò, ý nghĩa của chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện, Bảo hiểm y tế (BHYT) để người dân ủng hộ và tham gia. Kết quả tỷ lệ dân số tham gia BHYT của thành phố tăng từ 44,7% năm 2010 lên 82,05% năm 2017 và đạt 92% vào cuối năm 2022; 100% trạm y tế xã có đủ điều kiện khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế và thực hiện thanh toán khám chữa bệnh cho người bệnh có thẻ BHYT qua cổng giám định BHYT của cơ quan BHXH; trung bình số lượt khám chữa bệnh tuyến xã, phường, thị trấn chiếm khoảng 35,24% tổng lượt khám bệnh của thành phố.

- Việc triển khai các hoạt động phòng, chống và quản lý các bệnh không lây nhiễm tại tuyến y tế cơ sở có 100% trung tâm y tế, trạm y tế có triển khai hoạt động dự phòng, quản lý điều trị bệnh không lây nhiễm; 52/80 Trạm Y tế thực hiện khám chữa bệnh, kê đơn cấp thuốc cho bệnh nhân tăng huyết áp và 50/80 Trạm Y tế đã khám chữa bệnh, kê đơn cấp thuốc cho bệnh nhân đái tháo đường; 38/80 Trạm Y tế đã có ít nhất 2 thuốc điều trị tăng huyết áp; 32/80 Trạm Y tế có ít nhất 2 thuốc cho điều trị đái tháo đường; 80/80 trạm y tế có thuốc điều trị rối loạn tâm thần.

- Tình hình triển khai thực hiện Đề án bác sỹ gia đình và quản lý hồ sơ sức khỏe. Theo đó, năm 2017, Sở Y tế Cần Thơ bắt đầu triển khai thí điểm mô hình phòng khám bác sỹ gia đình kết hợp phần mềm quản lý sức khỏe cá nhân tại 18/85 trạm y tế tại 9/9 quận huyện. Hiện tại, có 44/80 (55%) trạm y tế triển khai mô hình y học gia đình. Về quản lý sức khỏe cá nhân; đã lập hồ sơ sức khỏe 82% dân số. Hiện nay, Ủy ban nhân dân thành phố đã ban hành Kế hoạch số 12/KH-UBND ngày 16/01/2023 về triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử giai đoạn 2023-2025 trên địa bàn thành phố Cần Thơ; theo đó thành phố sẽ thực hiện liên thông dữ liệu khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế trên địa bàn với hồ sơ sức khỏe điện tử cá nhân; giúp người dân dễ dàng tra cứu các thông tin khám chữa bệnh của mình; đồng thời cũng giúp các Sở Y tế quản lý tốt hơn công tác khám chữa bệnh trên địa bàn.

Ngoài ra, các trạm y tế phối hợp nhân viên y tế trường học thực hiện khám sức khỏe định kỳ cho học sinh. Đặc biệt trong giai đoạn dịch bệnh COVID-19, nhân viên y tế trường học là một trong những lực lượng tham gia tích cực các hoạt động phòng chống COVID-19 tại địa phương, thực hiện tiêm chủng vắc xin phòng COVID-19.

Thực hiện đồng bộ việc tăng cường cán bộ và trang bị kỹ thuật cho mạng lưới y tế cơ sở

Tính đến năm 2023, tổng số nhân viên y tế là 1.950 người, trong đó: Tuyến xã: 642 (98 bác sĩ, 29 điều dưỡng, 307 y sĩ/hộ sinh, 208 khác). Tuyến huyện: 1.308 (279 bác sĩ, 407 điều dưỡng, 95 y sĩ, 107 dược sĩ, 98 kỹ thuật y,  322 khác). Về nguồn nhân lực đang làm tại các trạm y tế luôn được ngành Y tế quan tâm, chỉ đạo các Trung tâm Y tế quận, huyện định kỳ luân phiên bác sĩ của trung tâm y tế đến hỗ trợ công tác tại trạm y tế, đảm bảo tại các Trạm Y tế thuộc Trung tâm phải có bác sĩ trong khám chữa bệnh ban đầu cho người dân; luân phiên viên chức từ Trạm Y tế lên Trung tâm Y tế và ngược lại để đảm bảo chất lượng trong quản lý, điều hành, tuyên truyền phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe người dân; đào tạo nâng cao trình độ về chuyên môn từ trung cấp lên đại học, từ đại học lên sau đại học. Cụ thể, nhằm tăng cường nguồn nhân lực cho ngành y tế, đặc biệt là y tế cơ sở, Ủy ban nhân dân thành phố đã ban hành Quyết định số 2629/QĐ-UBND ngày 16/8/2016 phê duyệt Đề án Đào tạo, tuyển dụng phát triển nguồn nhân lực Ngành Y tế thành phố Cần Thơ giai đoạn 2016 - 2020, theo đó nhiều cán bộ y tế được đưa đi đào tạo dài hạn hoặc ngắn hạn^[3].

Về cơ sở hạ tầng, thuốc, thiết bị y tế được thành phố quan tâm đầu tư phát triển, như: Thực hiện đầu tư xây dựng mới 05 bệnh viện đa khoa quận, huyện (Thốt Nốt, Vĩnh Thạnh, Thới Lai, Phong Điền và Cái Răng) theo Quyết định số 47/2008/QĐ-TTg ngày 2 tháng 4 năm 2008 của Thủ tướng Chính phủ, hoàn thành đưa vào sử dụng giai đoạn 2011- 2013; Hội đồng nhân dân thành phố ban hành Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư 02 dự án thuộc Chương trình phục hồi kinh tế xã hội của Chính phủ giai đoạn 2022-2023; trong đó có dự án Đầu tư nâng cấp, cải tạo và mua sắm trang thiết bị cho 09 Trung tâm y tế tuyến huyện thành phố Cần Thơ (Tổng mức đầu tư dự kiến là 135,6 tỷ đồng); trên cơ sở Nghị quyết số 14-NQ/TU ngày 26/9/2013 của “Xây dựng cơ sở vật chất cho sự nghiệp giáo dục - đào tạo, chăm sóc sức khỏe và văn hóa thể thao ở các xã gắn với xây dựng nông thôn mới đến năm 2020”, thành phố đã đầu tư xây dựng mới 14 trạm y tế xã và nâng cấp, sửa chữa 18 trạm y tế xã đạt chuẩn quốc gia; 100% trạm y tế được trang bị máy vi tính, máy in, máy quét mã vạch, 39 trạm y tế được trang bị máy siêu âm, 67 trạm y tế được trang bị máy điện tim, 75 trạm y tế được trang bị máy khí dung, 70 trạm y tế được trang bị máy đo đường huyết, cơ bản được trang bị các dụng cụ khám bệnh, sơ cấp cứu, đỡ đẻ, chăm sóc bà mẹ, trẻ em, khám phụ khoa,…

VẪN CÒN MỘT SỐ TỒN TẠI, HẠN CHẾ

Một là, trong khoảng thời gian từ 2002 đến nay, trạm y tế đã thay đổi nhiều đơn vị chỉ đạo (trung tâm y tế, phòng y tế, trung tâm y tế dự phòng quận, huyện) do đó cũng ảnh hưởng đến việc quản lý, chỉ đạo điều hành công tác y tế cơ sở. Bên cạnh đó, tổ chức bộ máy y tế cơ sở luôn thay đổi, nhiều đầu mối, khó quản lý; nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu theo quy định; cơ sở vật chất, trang thiết bị tại một số đơn vị xuống cấp chưa đáp ứng cao yêu cầu khám, chữa bệnh; trình độ nhân lực làm công tác y tế dự phòng và thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia về y tế còn thiếu và yếu...

Hai là, tuy được quan tâm nhưng công tác y tế cơ sở vẫn chưa phát huy hết vai trò chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân. Số lượng chương trình, kế hoạch phát triển y tế cơ sở tuy nhiều nhưng chưa có sự phối hợp, liên kết với nhau. Như Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế xã hội 2022-2023 có nguồn vốn lớn, góp phần đầu tư phát triển cho y tế cơ sở và y tế dự phòng, tuy nhiên thời gian thực hiện ngắn, nên việc triển khai cũng gặp nhiều khó khăn.

Ba là, định mức biên chế đối với trạm y tế tuy đã được điều chỉnh tối thiểu là 05, tối đa là 10 (Thông tư số 08/2007/TTLT-BYT-BNV) nhưng chưa thực sự phù hợp với những nơi có địa bàn rộng, dân số đông. Biên chế các trạm y tế không đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ cho tình hình mới. Thông tư liên tịch số 08/2007/TTLT-BYT-BNV ngày 05 tháng 6 năm 2007 hướng dẫn định mức biên chế sự nghiệp trong các cơ sở y tế nhà nước đã hết hiệu lực kể từ ngày 15/02/2021 đến nay Bộ Y tế chưa có Thông tư hướng dẫn mới. Không những vậy, hiện thu nhập của nhân viên trạm y tế thấp, hầu như chỉ có lương nên đời sống còn nhiều khó khăn.

Bốn là, trang thiết bị và danh mục thuốc theo Thông tư 39/2017/TT-BYT của Bộ Y tế chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu phục vụ người bệnh tại tuyến xã. Đồng thời, Thông tư 39/2017/TT-BYT cũng chưa quy định nội dung chi tiết và giá của gói dịch vụ y tế cơ bản phục vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu, dự phòng. Đây là hạn chế lớn khiến cho việc chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân chưa đáp ứng được yêu cầu của người bệnh, thêm vào đó tâm lý của người dân còn e ngại khi đến trạm y tế khám, chữa bệnh.

Năm là, trong xu hướng công nghiệp hóa, đô thị hóa và tác động môi trường, các bệnh không lây nhiễm gia tăng như: tiểu đường, tăng huyết áp, các bệnh về ung thư… Tuy nhiên, chất lượng dịch vụ tại y tế cơ sở chưa tương xứng, nhiều trạm y tế chưa làm tốt công tác quản lý bệnh không lây nhiễm, quản lý sức khỏe cá nhân, nhất là chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi, người khuyết tật còn gặp nhiều khó khăn. Mặc dù ngành quan tâm và chủ động ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và điều hành của ngành, tuy nhiên việc triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử còn chậm.

TIẾP TỤC CỦNG CỐ VÀ NÂNG CHẤT MẠNG LƯỚI Y TẾ CƠ SỞ

Sau 20 năm triển khai Chỉ thị Chỉ thị số 06-CT/TW và 10 năm thực hiện Thông báo kết luận số 126-TB/TW^[4], thành phố đã thu được những kết quả khả quan. Từ chỗ mạng lưới y tế cơ sở còn bộc lộ nhiều hạn chế: Cơ sở vật chất thiếu thốn, việc chăm sóc sức khỏe cho nhân dân hết sức khó khăn, bất cập. Nhiều cấp ủy đảng, chính quyền chưa nhận thức đầy đủ về vai trò và tầm quan trọng của Y tế cơ sở, chưa quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo đúng mức và đầu tư thỏa đáng để củng cố và phát triển mạng lưới y tế cơ sở của thành phố đạt nhiều kết quả đáng khích lệ như: tỷ lệ tiêm chủng mở rộng cao, khống chế tốt dịch bệnh trên địa bàn, các hoạt động phòng chống HIV/AIDS, lao, sốt rét, phòng chống suy dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe bà mẹ - trẻ em… được triển khai đồng bộ; các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu đã được cung cấp tới mọi người dân với một số nhiện vụ và giải pháp như:

1. Tiếp tục nâng cao nhận thức của các cấp uỷ đảng, chính quyền địa phương về vai trò và tầm quan trọng đặc biệt của y tế cơ sở trong công tác chăm sóc sức khoẻ nhân dân trong tình hình mới; Tiếp tục nâng cao trách nhiệm của các ngành, đoàn thể trong việc củng cố và hoàn thiện mạng lưới y tế cơ sở. Trong đó, các ban ngành đoàn thể địa phương phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xây dựng và thực hiện kế hoạch củng cố mạng lưới y tế cơ sở trong toàn thành phố. Đồng thời, đẩy mạnh công tác chỉ đạo, kiểm tra, giám sát thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước đối với lĩnh vực y tế. Định kỳ có sơ kết, tổng kết mức độ thực hiện chính sách, tìm nguyên nhân tồn tại để có giải pháp khắc phục kịp thời.

2. Củng cố tổ chức, đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng và hiệu quả mạng lưới y tế cơ sở, cần tiếp tục kiện toàn mạng lưới y tế tuyến huyện, xã và ấp, khu vực, đề xuất các phương án để hoàn thiện và ổn định lâu dài bộ máy tổ chức mạng lưới y tế cơ sở; nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban chăm sóc sức khoẻ nhân dân tuyến cơ sở. Triển khai tốt Bộ Tiêu chí quốc gia về y tế xã khi Bộ Y tế ban hành mới, phấn đấu giữ vững 100% xã phường đạt tiêu chí quốc gia về y tế xã, lồng ghép với việc thực hiện các Tiêu chí quốc gia về Nông thôn mới nâng cao. Đi đôi với việc triển khai hiệu quả công tác dân vận, phát huy vai trò nòng cốt của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc; vận động các tầng lớp nhân dân tự giác tuân thủ và tích cực tham gia các hoạt động phòng, chống dịch; bảo vệ sức khỏe.

3. Tăng cường cán bộ và nâng cao trình độ chuyên môn, đầu tư cho mạng lưới y tế cơ sở, như: Tăng cường đầu tư đồng bộ cho y tế cơ sở về cơ sở vật chất, trang thiết bị và cán bộ để tạo bước chuyển biến rõ rệt, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế tuyến cơ sở, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khoẻ của nhân dân. Tiếp tục tăng nhanh đầu tư ngân sách nhà nước cho y tế; ưu tiên phân bổ ngân sách nhà nước cho y tế cơ sở. Phát triển bảo hiểm y tế toàn dân, đặc biệt là BHYT cho người nghèo, người cận nghèo, đồng bào dân tộc, BHYT cho nông dân và các đối tượng thu nhập thấp; mở rộng phạm vi khám, chữa bệnh thanh toán BHYT cho tuyến y tế cơ sở.

4. Triển khai đồng bộ hệ thống công nghệ thông tin trong quản lý trạm y tế, tiêm chủng, quản lý bệnh tật, quản lý, theo dõi hồ sơ sức khỏe người dân gắn với quản lý thẻ, thanh toán bảo hiểm y tế. Thiết lập hệ thống sổ sức khỏe điện tử đến từng người dân, thường xuyên cập nhật các thông tin, chỉ số sức khỏe khi đi khám sức khỏe, chữa bệnh.

 Nguyễn Ngọc Quy

^[1] Gồm 03 bệnh viện đa khoa hạng 2; 04 trung tâm y tế đa chức năng; 05 trung tâm y tế một chức năng.

^[2] Thành phố hiện thí điểm nhập Trạm y tế Thị trấn Phong Điền, Thới Lai và Cờ Đỏ và Trung tâm Y tế của huyện. Do đó, chỉ có 80 Trạm y tế xã, phường, thị trấn/83 xã, phường, thị trấn trân địa bàn thành phố.

^[3] Thực hiện chính sách hỗ trợ, khuyến khích đối với công chức viên chức đi đào tạo, bồi dưỡng và sau đào tạo theo Quyết định số 13/2015/QĐ-UBND ngày 10 tháng 3 năm 2015 của Ủy ban nhân dân thành phố về ban hành Quy định thực hiện Chính sách thu hút, hỗ trợ, khuyến khích nguồn nhân lực của thành phố Cần Thơ, giai đoạn 2015 – 2020. Ngoài ra, thành phố thực hiện đào tạo bác sĩ theo địa chỉ sử dụng; kết quả từ năm 2008 - 2022 đã cử 673 bác sỹ đào tạo theo địa chỉ sử dụng (gồm các chuyên ngành: y đa khoa, y học cổ truyền, y học dự phòng, chuyên ngành lao, phong, tâm thần, giải phẫu bệnh, pháp y, xét nghiệm, răng hàm mặt và dược học).

^[4] Thông báo Kết luận số 126-TB/TW của Ban bí thư về 10 năm thực hiện Chỉ thị Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 22/01/2002 của Ban Bí thư khóa IX “Về củng cố và hoàn thiện mạng lưới y tế cơ sở”.